Giấc mơ thổ cẩm

Tại Đại hội Đại biểu Phụ nữ Toàn quốc lần thứ XI vừa diễn ra ở TP.HN, trong những đại diện thay mặt phụ nữ dân tộc thiểu số có một người H’Mông gây ấn tượng mạnh : Chị Vàng Thị Mai, quản trị Hội Phụ nữ xã Lùng Tám, huyện Quản Bạ – Hà Giang .

Sống lại một làng nghề

Hiếm có phụ nữ nào sống ở vùng sâu, vùng xa lại có tác phong tân tiến như chị Mai. Chị là nghệ nhân dệt thổ cẩm và là một người kinh doanh. Nghe chị kể về những chuyến đi khắp châu Âu, châu Á để tiếp thị mẫu sản phẩm do chị em vùng cao làm ra, chúng tôi mới thấy được nội lực can đảm và mạnh mẽ của người phụ nữ H’Mông này .

Phụ nữ H’Mông vốn nổi danh với bàn tay tài hoa và sự tỉ mỉ qua những sản phẩm thổ cẩm có nhiều họa tiết đặc sắc. Thổ cẩm được sử dụng làm quần áo sinh hoạt hằng ngày và có mặt trong những nghi lễ quan trọng nhất của người H’Mông. Thế nhưng, từ khi hàng hóa dưới xuôi tấp nập lên miền núi, quần áo kiểu dáng công nghiệp cũng tràn ngập khiến nghề dệt thổ cẩm dần bị rơi vào quên lãng. Tại các bản làng H’Mông, người ta không còn nghe tiếng khung cửi kẽo kẹt dệt vải lanh nữa.

Bạn đang đọc: Giấc mơ thổ cẩm


Chị Vàng Thị Mai trình làng mẫu sản phẩm thổ cẩm do phụ nữ Lùng Tám làm raĐau lòng xót ruột trước tình cảnh nghề truyền thống lịch sử của cha ông để lại bị quên lãng, chị Mai cùng chồng nhiều đêm thao thức, bàn cách Phục hồi. “ Vợ chồng tôi mở màn có sáng tạo độc đáo Phục hồi lại nghề dệt lanh vào năm 1998. Khi đó, phần đông những mái ấm gia đình H’Mông đã đốt hết khung cửi, lớp trẻ không còn nhớ cách dệt thổ cẩm nên Phục hồi từ đâu là rất khó khăn vất vả ” – chị Mai kể .
Từ nhỏ, chị Mai đã được mẹ truyền dạy cách làm thổ cẩm phức tạp. Cộng với việc học hỏi từ những cụ già trong vùng, chị nhanh gọn làm chủ kỹ thuật dệt thổ cẩm. Tuy nhiên, chị thừa hiểu rằng chỉ đơn thương độc mã thì không hề gầy dựng lại thời hoàng kim cho thổ cẩm. Thế là chị khởi đầu đi đến nhà từng chị em hoạt động họ tham gia tổ sản xuất thổ cẩm. Phổ biến kỹ thuật để mọi người nắm chắc những quy trình xong, chị vay mượn rồi bỏ thêm tiền túi ra để đóng khung cửi, mua nguyên vật liệu .
“ Những loại sản phẩm khởi đầu chưa có tính nghệ thuật và thẩm mỹ cao nên tôi phải điều tra và nghiên cứu làm cách nào để vải của chị em dệt ra không chỉ bền mà phải đẹp nữa ” – chị Mai cho biết. Bắt đầu điều tra và nghiên cứu thị hiếu, tìm thị trường tiêu thụ loại sản phẩm, chị Mai mò mẫm xuống Thành Phố Hà Nội, chào hàng ở những cửa hiệu bán đồ bằng tay thủ công mỹ nghệ cho khách du lịch .
Ban đầu, chị Mai đồng ý gửi mẫu sản phẩm để nghe ngóng phản ứng của người tiêu dùng chứ chưa dám đặt yếu tố bán hàng. Song, những loại sản phẩm rực rỡ được làm theo lối bằng tay thủ công và truyền thống cuội nguồn đã nhanh gọn chinh phục những người khó chiều chuộng nhất, nhất là hành khách quốc tế .

HTX “4 trong 1”

Bắt đầu có những đơn đặt hàng tiên phong, chị Mai quyết định hành động tập hợp thêm chị em để lan rộng ra quy mô sản xuất. “ Phụ nữ vùng cao nghèo lắm, quanh năm chỉ biết đến nương rẫy, khó khăn vất vả vô cùng nhưng đời sống vẫn khó khăn vất vả, con cháu không được đi học. Là quản trị hội phụ nữ xã, tôi muốn chị em trong vùng sớm thoát nghèo. Khi đã tìm ra con đường thoát nghèo rồi, tôi bàn với chồng phải quyết tâm làm cho bằng được ” – chị Mai nhớ lại .
Một năm sau khi tổ sản xuất thổ cẩm gồm 10 chị em sinh ra, chị Mai lại có ý tưởng sáng tạo xây dựng HTX. Tuy nhiên, phải đến năm 2000, chị mới có giấy phép xây dựng HTX. Chị đặt tên cho HTX của phụ nữ Lùng Tám là Quyết Tiến. “ Cái tên bộc lộ quyết tâm của chị em chúng tôi, không an phận, không gật đầu đói nghèo. Quyết Tiến là quyết tâm thoát nghèo ” – chị lý giải .
Ban đầu, chị Mai và những thành viên phải thuyết phục “ mỏi miệng ”, những chị em khác mới gật đầu tham gia HTX. “ Mỗi người tham gia HTX tiên phong phải đóng 300.000 đồng, sau đó là 500.000 đồng để góp vốn đầu tư trang thiết bị, đóng khung dệt, mua nguyên vật liệu. Lúc đầu, chị em chưa rõ công dụng tích cực, chỉ thấy mới vào HTX đã phải đóng tiền nên không muốn tham gia ” – chị Mai cho biết. Một lần nữa, chị lại vay vốn ngân hàng nhà nước để ứng trước tiền cho chị em khi tham gia HTX.
“ Chỉ cần bỏ công, tham gia sản xuất vào những buổi tối nông nhàn là chị em có thêm khoản thu nhập đáng kể. Sau đó, nếu muốn liên tục tham gia thì họ hoàn toàn có thể đóng tiền làm xã viên HTX ” – chị Mai nghiên cứu và phân tích. Giải pháp của chị nhanh gọn nhận được sự hoan nghênh của chị em. Số xã viên từ 20 tăng dần lên 120 người .
Hiện nay, xã viên HTX Quyết Tiến có mức thu nhập không thay đổi 40 triệu đồng / người / năm. Thế nhưng, chị Mai vẫn không muốn dừng lại. “ HTX phấn đấu tạo thu nhập 50 triệu đồng / người / năm. Hiện đời sống nhiều chị em đã khấm khá, mua xe máy, sửa sang nhà cửa, con cháu học tập tử tế ” – chị khoe .

Điều đặc biệt nhất ở HTX Quyết Tiến là mô hình “4 trong 1”: kinh tế, văn hóa, du lịch và chị em giúp nhau. Yếu tố kinh tế và văn h của Quyết Tiến rất rõ khi HTX này mang lại đời sống mà trước đây nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số có nằm mơ cũng không thấy; đồng thời khôi phục được sản phẩm truyền thống độc đáo cho người H’Mông nói riêng và vùng cao nói chung.

Gần đây, Lùng Tám khởi đầu trở thành một khu vực du lịch mê hoặc. Nhiều hành khách đến vùng cao Hà Giang đã chọn Lùng Tám là điểm dừng chân để du lịch thăm quan quy mô làm thổ cẩm phức tạp gồm 21 quy trình, vừa trực tiếp mua mẫu sản phẩm và được thuyết minh những câu truyện đẹp. Hà Giang cũng chọn Lùng Tám và HTX Quyết Tiến là quy mô tiêu biểu vượt trội để nhân rộng toàn tỉnh .
Quyết Tiến còn là HTX phụ nữ đoàn kết giúp nhau. HTX có 20 xã viên từng là nạn nhân của nạn kinh doanh phụ nữ, bạo hành mái ấm gia đình. Họ cùng nhau thao tác để tìm ra tương lai tươi đẹp hơn. Với thành tích giúp sức nạn nhân của nạn kinh doanh phụ nữ, năm 2009, chị Mai đã được Tổng cục Cảnh sát – Bộ Công an tuyên dương và trao bằng khen .

Làm không hết việc

Đến nay, HTX Quyết Tiến không còn phải đi tìm nơi tiêu thụ mẫu sản phẩm nữa mà đơn đặt hàng cứ tới tấp bay về. Anh Sùng Mí Quả, chồng chị Mai, hồ hởi : “ HTX vừa mua một chiếc xe hơi để làm phương tiện đi lại thanh toán giao dịch. Nếu vài năm tới làm ăn khấm khá hơn, chúng tôi sẽ mua thêm một chiếc nữa để đi ra mắt mẫu sản phẩm đến nhiều địa phương ”. Năm 2011, lãi ròng của Quyết Tiến là 800 triệu đồng và HTX phấn đấu đạt 1 tỉ đồng vào năm nay .
Nhiều khách sạn, nhà hàng quán ăn lớn ở Thành Phố Hà Nội và những TT nghiên cứu và điều tra – tăng trưởng hàng bằng tay thủ công mỹ nghệ là bạn hàng lâu năm của HTX Quyết Tiến. Thổ cẩm rất được khách quốc tế yêu thích nên một lượng lớn mẫu sản phẩm của HTX làm ra để cung ứng nhu yếu của những đại sứ quán, tổ chức triển khai phi chính phủ. “ Chúng tôi đang có những đơn hàng rất lớn, như làm thổ cẩm để bọc ghế máy bay của một hãng hàng không ” – chị Mai phấn khởi .
Chị em phụ nữ ở Lùng Tám và một số ít xã lân cận làm không hết việc nên đôi lúc, HTX Quyết Tiến phải phủ nhận đơn đặt hàng. Sản phẩm thổ cẩm của Lùng Tám đã vươn tới tận thị trường TP Hồ Chí Minh và 1 số ít tỉnh phía Nam …
Chị Mai tâm sự: “Giấc mơ gần 15 năm trước của tôi đến giờ có thể nói là sắp thành hiện thực. Đó là giấc mơ đưa những sản phẩm thổ cẩm truyền thống đến với rộng rãi mọi người; đồng thời, phụ nữ H’Mông có thể làm giàu nhờ thổ cẩm”.

Gương phụ nữ năng động, sáng tạo

Hơn 10 năm lăn lộn với trào lưu phụ nữ, giúp hàng trăm chị em thoát nghèo, chị Vàng Thị Mai đã nhận được nhiều bằng khen của huyện, tỉnh. Năm 2010 và 2011, chị được Hội LHPN Việt Nam bầu chọn là “ Gương phụ nữ năng động, phát minh sáng tạo ”. Năm nay, chị được dự Đại hội Đại biểu Phụ nữ Toàn quốc, đồng thời mẫu sản phẩm thổ cẩm của HTX Quyết Tiến được tọa lạc ở Bảo tàng Phụ nữ Nước Ta .

Chị Mai trong phục trang truyền thống cuội nguồn H’Mông tại một hội chợ triển lãm ở quốc tế

Năm 2011, chị Mai còn đại diện phụ nữ nước ta dự Đại hội Phụ nữ năng động sáng tạo thế giới tại Pháp. Trước đó, năm 2008, chị được mời đi Pháp dự hội chợ thủ công mỹ nghệ; năm 2010, được ILO mời đi Indonesia báo cáo điển hình. Năm 2011, sản phẩm thổ cẩm của Lùng Tám nhận cúp vàng hàng thủ công mỹ nghệ các nước tại Malaysia

… “ Lùng Tám là một trong những xã có đời sống khấm khá nhất ở vùng cao, cũng nhờ có HTX Quyết Tiến và bàn tay của chị Mai Phục hồi lại nghề truyền thống cuội nguồn ” – quản trị Ủy Ban Nhân Dân xã Lùng Tám Thào Minh Chứ tự hào .

Viết một bình luận